Fraude met uitkeringen, toeslagen, subsidies en inschrijvingen bij opleidingen is een veel groter en breder fenomeen dan tot nu kon worden aangetoond. Dit blijkt uit een niet eerder gepubliceerd onderzoek, waarin verschillende overheidsinstanties gegevens hebben vergeleken met data van, in Rotterdam, actieve private bedrijven.
 
Experimenteel Big Data onderzoek
Onder de naam FinPro, heeft het Openbaar Ministerie de afgelopen jaren gewerkt aan experimenteel Big Dataonderzoek. In samenwerking met zorgverzekeraars, financiële partijen en andere private ondernemingen is de zogeheten 'collectieve intelligentie' opgebouwd. Afwijkende patronen die tot nu toe onbekend waren kwamen daardoor aan het licht.
 

‘We hebben de onzichtbare onveiligheid zichtbaar gemaakt. Het ligt voor de hand dat de patronen die we in Rotterdam-Zuid hebben aangetroffen, ook in andere steden voorkomen’. aldus Annemieke Roobeek, hoogleraar strategie en transformatiemanagement aan Nyenrode. Roobeek is tevens commissaris bij ABN Amro en KLM.
 
Criminelen en fraudeurs onder de radar
Uit het onderzoek blijkt onder meer dat mensen die onterecht geld opstrijken, niet opvallen omdat overheidsinstanties het belang van data-analyse nog onvoldoende inzien. Criminelen en fraudeurs blijven daardoor structureel onder de radar.
 
Om de problemen in achterstandsgebieden te lijf te gaan, hebben Rijksoverheid, gemeente Rotterdam, onderwijs- en zorginstellingen, woningcorporaties en bedrijfsleven de handen ineen geslagen via een speciaal project, het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ). Uit FinPro blijkt echter dat het programma gevaar loopt, omdat het wordt uitgevoerd in een wijk waar veel onzichtbare criminaliteit voorkomt.
 
Privacydebat
‘Rotterdam-Zuid gaat gebukt onder criminaliteit uit Turkije, Marokko en Nederland. Het zit onder de oppervlakte en dat is precies die onzichtbare onveiligheid. Het gaat om drugshandel en mensensmokkel. Net als de maffia doet, trekken ze sociaal zwakkeren aan, van wie sommigen de nieuwe rijken in de wijk worden. Andere bewoners zien het gebeuren, voelen zich ook niet meer gebonden aan de wet, en slaan, soms vanuit armoede, aan het sjoemelen met uitkeringen, toeslagen of schoolinschrijvingen. Zo sijpelt criminaliteit door naar beneden met grote gevolgen voor de leefbaarheid in een wijk. Het zet een rem op de sociaal opwaartse beweging waarvoor NPRZ bedoeld is’, aldus Roobeek.
 
De geanonimiseerde datareeksen zijn echter na het onderzoek direct vernietigd; dat was vanwege de privacy gevoeligheid vooraf al afgesproken met alle betrokkenen. Opmerkelijk is dat de Belastingdienst geweigerd heeft mee te werken aan het onderzoek.
 
Vincent Leenders, landelijk coördinerend officier van Justitie fraude bij het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie, noemt de resultaten ‘prikkelend’. Het interpreteren van gegevens kan volgens hem geschieden zonder de privacy aan te tasten en geeft politie en Justitie een nieuw wapen in handen. ‘De leefbaarheid in een wijk zal er door verbeteren.’ Leenders hoopt dat de pilot aanleiding is tot een breder debat over de vraag of het gebruik van big data bij criminaliteitsbestrijding verder ontwikkeld mag worden.
  • 13 October 2017
  • BVCM
  • FD