Eén verkeerd vinkje en het was gebeurd voordat iemand er erg in had. In het voorjaar van 2014 werden naar schatting tot 4000 boeken vernietigd. Dat waren boeken die eigenlijk terug moesten naar de rechtmatige eigenaar.

Het overkwam uitgever Pearson Benelux. Dit onderdeel van het Britse uitgeversconcern Pearson had curator Dimitry Aertssen verzocht om de boeken die in de opslag stonden, terug te sturen. Aertssen, partner van het Maastrichtse advocatenkantoor Thuis & Partners, is curator van Libridis, een Limburgse boekengroothandel die vier jaar geleden bankroet ging. In plaats van een retourzending werd het een enkeltje naar de de shredder.

De kwestie kwam dit jaar voor de Rechtbank Limburg. In een niet eerder opgemerkt vonnis oordeelde die op 23 maart dat de curator niet persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld. 'Hoe wrang het ook is dat Pearson, die met dit alles niets te maken had en hieraan niet debet was... dit houdt niet in dat gedaagde hiervan een voldoende ernstig persoonlijk verwijt gemaakt kan worden', oordeelde de rechter.

Wat ging er mis? Enkele maanden na het vonnis zijn de partijen bereid hun verhaal te doen.

Complexe situatie
Groothandel Libridis uit Sittard (225 medewerkers) ging kopje onder in de boekenmalaise. Een doorstart bleek onmogelijk, twee jaar na de ondergang zat de curator met 1,2 miljoen boeken opgescheept. Een groot deel moest terug naar het Centraal Boekhuis in Culemborg, zo'n 730.000 stuks. Maar er waren ook uitgevers die exemplaren in consignatie hadden afgegeven (130.000). En dan was er nog een deel waarover de failliete groothandel rechtstreekse afspraken had lopen met naar schatting 150 buitenlandse en Nederlandse uitgevers. Dat was een stapel van 325.000 boeken.

'Een complexe situatie', herinnert Aertssen zich. 'Ook al omdat onduidelijk was van wie al die boeken waren.'

De curator schreef de uitgevers aan en legde hen drie keuzes voor. Haal de boeken op, laat ze door ons vernietigen of doe er afstand van. Voor de eerste twee opties werd 25 cent kosten per boek in rekening gebracht. Bij optie 3 zou de uitgever afstand doen van zijn rechten en vielen de boeken toe aan de boedel. De curator kon daarvoor een opkoper zoeken. Pearson Benelux, uitgever van titels voor het hoger onderwijs en van managementboeken, gaf direct aan voor optie 1 te kiezen: ophalen dus.

Het ging mis
Vervolgens meldde een andere Nederlandse dochter van het Britse uitgeefconcern zich bij de boedelbeheerder, Pearson Assessment. Vanaf dat moment ging het mis. 'Dit onderdeel was ook niet aangeschreven en meldde zich opeens met een keuze', herinnert Aertssen zich. 'En we hadden in ons systeem maar één Pearson staan.'

Ook Pearson Assessment (met name psychologische boeken en testen) mailde de curator zijn boeken te willen ophalen. Maar die antwoordde hierop dat hij de keuze zou veranderen van 1 naar 2: vernietigen dus. Daartoe gaf hij opdracht aan een medewerker, die dat prompt in het computersysteem verwerkte. Dat de curator hier een fout maakte, ontging Pearson Assessment. Een reactie op de faux pas bleef dus uit.

Daarna kwam de factuur voor de vernietiging. Voor Pearsson Assessment het signaal om aan de bel te trekken: was die factuur wel voor haar bestemd? Een aanmaning volgde. Waarop een e-mailwisseling op gang kwam: nee, de factuur was nog niet betaald omdat geen antwoord was gegeven op de vraag voor wie de factuur bestemd was. Deze rekening sloeg immers op het vernietigen van boeken, terwijl het juist om ophalen ging.

Verkoopwaarde
Op dat moment rook de faillissementsmedewerker nattigheid en ging een dag later zelf een kijkje nemen in de opslag. Het kwaad was reeds geschied: alle Pearson-boeken waren naar het vernietigingsbedrijf gestuurd, op 340 na. Geschatte verkoopwaarde: een ton. De curator zelf schat de waarde in op €9000, zijnde de drukkosten en het papier.

'Een blunder van de curator', kijkt advocaat Margot Bakhuis van LUX Advocaten terug. Zij trad namens de gedupeerde uitgeverij op. 'Je vernietigt eigendommen van derden, het is onomkeerbaar. Dan moet je extra zorgvuldig zijn bij het uitvoeren van instructies van die derden.'Aertssen erkent dat er iets was misgegaan. Maar persoonlijke aansprakelijkheid gaat hem nog altijd vele bruggen te ver.

De rechter volgde deze gedachtegang. Ook die vond de fout niet ernstig genoeg om dit de curator persoonlijk aan te rekenen. Dit onder verwijzing naar de Maclou-norm, die de Hoge Raad twintig jaar geleden formuleerde. Die geeft curatoren een behoorlijke vrijheid om naar eigen goeddunken te kunnen handelen, bijvoorbeeld in geval van een snelle doorstart. Bij een persoonlijke aansprakelijkheidsstelling moet een boedelbeheerder het onjuiste van zijn handelen inzien, dan wel redelijkerwijze behoren in te zien.

Proceskosten
Pearson, veroordeeld tot €1644 proceskosten, wilde aanvankelijk in hoger beroep gaan. 'Het wrange aan zo'n uitspraak is dat de curator zo'n fout maakt en de rechter slechts zegt: jammer dan', verwoordt (deputy) Finance Director Herbert Muntinga van Pearson Benelux zijn frustratie over het vonnis.

Uiteindelijk koos de uitgever ervoor om de zaak maar te schikken met de curator. Daarmee is een langdurig en kostbaar vervolg van deze rechtsgang van de baan. Over de hoogte van het schikkingsbedrag, dat ten laste komt van de boedel, wilden de partijen zich desgevraagd niet uitlaten.
  • BVCM
  • FD